TTO - Nhiều loại hình tiểu thủ công nghiệp như đan nan tre, đan mây, đan lác, đan lục bình, dệt chiếu... truyền thống của ĐBSCL đã được tái hiện sinh động tại “Ngày hội du lịch chợ nổi Cái Răng”.

Là người gắn bó nhiều năm với nghề đan nan tre, ông Tô Hiến, một nghệ nhân tiểu thủ công nghiệp (xóm Thốn Liên Hạ, P.Lê Bình, Q.Cái Răng), cho biết xóm Thốn Liên Hạ từng là một làng nghề phát triển về nghề đan nan tre nhưng hiện chỉ còn một vài hộ gia đình duy trì với một vài sản phẩm như thúng, sề, nia, sàng, gàu tát nước, vỉ, lồng đèn...

Đa số nghệ nhân là những người lớn tuổi, sản xuất ở quy mô gia đình là chủ yếu. “Vợ chồng chúng tôi tin rằng đến một độ tuổi nào đó, con cháu chúng tôi sẽ nhận ra giá trị của nghề và đủ đam mê để thay chúng tôi duy trì những tinh hoa nghệ thuật dân gian” - ông Hiến nói.

Theo ông Bùi Hữu Sang - trưởng Phòng văn hóa Q.Cái Răng, “địa phương luôn khuyến khích người dân duy trì các làng nghề, bởi nó mới đem lại sức sống cho phát triển du lịch, nhưng các làng nghề đang chết dần.

Thông qua ngày hội này, chúng tôi mong muốn tái hiện các làng nghề về mặt văn hóa đúng như truyền thống của nó, đồng thời hi vọng sẽ khơi dậy tình yêu và những giá trị đang mai một của các loại hình tiểu thủ công nghiệp” - ông Sang nói.

Ngày 9-7, UBND Q.Cái Răng (TP Cần Thơ) cùng Sở Văn hóa, thể thao và du lịch TP Cần Thơ tổ chức khai mạc Ngày hội du lịch chợ nổi Cái Răng nhân ngày Du lịch VN (9-7) và văn hóa chợ nổi Cái Răng được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Lê Văn Tâm - phó chủ tịch UBND TP Cần Thơ - đề nghị UBND Q.Cái Răng sớm triển khai đề án bảo tồn và phát triển chợ nổi Cái Răng (với vốn đầu tư khoảng 63 tỉ đồng), tạo điểm nhấn, thu hút khách du lịch đến thành phố.

Hướng bảo tồn và phát triển là hạn chế phá vỡ hiện trạng, đảm bảo an toàn giao thông thủy - bộ và vệ sinh môi trường, an toàn vệ sinh thực phẩm. 

THANH ĐỨC - CHÍ HÀO

tuoitre.vn

HNM) - Trong khi người làng nghề đau đáu nỗi niềm đụng đâu khó đó, muốn "cựa mình, bung tỏa" mà thiếu điểm tựa thì không ít đơn vị lữ hành du lịch, vì nhiều nguyên nhân, đã thừa nhận đầy tiếc nuối rằng "tour du lịch làng nghề không còn nằm trong chiến lược ưu tiên kêu gọi du khách". 

Đại diện hầu hết các công ty du lịch đều khẳng định tiềm năng của làng nghề truyền thống rất lớn nhưng chưa được đánh thức. Vấn đề đặt ra là phải làm gì, từ đâu để làng nghề trỗi dậy?

Đầu tư… từ đâu?

Anh Đỗ Mạnh Khang, Công ty cổ phần Thương mại - Du lịch quốc tế Bốn Phương, cho biết: Vài năm trở lại đây, tour du lịch làng nghề đã giảm nhiệt do nhu cầu tìm hiểu, du lịch ở làng nghề chưa được đáp ứng, nhạt nhòa. Ngay cả việc trực tiếp quan sát công đoạn sản xuất, dù mang nặng tính trình diễn như điểm du lịch làng nghề Vạn Phúc, nhưng nếu không đặt lịch trước, khách du lịch cũng sẽ không được đáp ứng. Tour làng nghề Bát Tràng còn gặp nhiều khó khăn hơn. 

Đơn cử như, trên tuyến tour hút khách bậc nhất của du lịch Hà Nội là "Hà Nội - Quảng Ninh" đã có các điểm tham quan làng nghề gốm Chu Đậu (Hải Dương); gốm Đông Triều (Quảng Ninh), do vậy đưa làng gốm Bát Tràng vào hành trình sẽ không phù hợp, đặc biệt là về cung đường, thời gian. Chưa kể, nếu tới Bát Tràng "chẳng may" gặp đoàn học sinh tham quan, với hàng trăm em nhỏ, du khách sẽ bị hạn chế cơ hội tiếp xúc, cảm nhận về nghề, làng nghề.

Thực tế này đã khiến các tuyến du lịch làng nghề, cụ thể là hai điểm Bát Tràng, Vạn Phúc, thời gian gần đây, dần thưa vắng. Bản thân anh Khang, đã gần 2 năm nay, không còn nhận được yêu cầu đưa khách về các điểm làng nghề kể trên. Anh Khang cho biết, nhiều anh em đồng nghiệp cũng chung tình trạng đó và chỉ có khoảng 10-20% hướng dẫn viên có hợp đồng đưa khách tham quan làng nghề với thời gian vô cùng hạn chế. Không ít tour, vì số lượng khách đăng ký quá ít, các đơn vị lữ hành phải kết nối với nhau để ghép khách hoặc thậm chí, để chiều lòng khách, có hướng dẫn viên còn lấy xe gắn máy tranh thủ đưa 1, 2 người tới các điểm tham quan này.

Dành thời gian tham quan làng nghề Bát Tràng, Vạn Phúc, dễ thấy tình trạng đô thị hóa đã phá vỡ không gian làng nghề. Ùn tắc giao thông vào giờ tan học, lúc chuyển hàng, nhập nguyên liệu, khi công ty lữ hành "đổ" khách… diễn ra thường xuyên. Chính bản thân làng nghề cũng tự hại mình bằng cách trà trộn hàng hóa kém chất lượng, không rõ nguồn gốc để bán hay bán cho khách nội địa và khách nước ngoài cùng sản phẩm với mức giá khác nhau… Tất cả, dường như là hệ lụy của việc phát triển du lịch làng nghề tự phát, manh mún, thiếu định hướng tập trung, quy trình bài bản.

Anh Lê Ngọc Hiền (Công ty Du lịch Tâm Long Travel) cho biết: "Chứng kiến các nước trong khu vực làm du lịch mới thấy chúng ta để lãng phí nhiều "tài nguyên", trong đó đáng kể nhất là du lịch làng nghề. Singapore, Malaysia, Thái Lan… có nhiều điểm du lịch nổi tiếng dù không có chiều sâu. So với những điểm du lịch của họ, làng nghề của Việt Nam nói chung đều rất tuyệt vời và với Bát Tràng, Vạn Phúc có thể coi là ngọc quý. Nếu được quan tâm, đầu tư sẽ có thể phát triển cực tốt vì không phải nơi nào cũng có được tiềm năng dồi dào về lịch sử, văn hóa như vậy". 

Nghệ nhân gốm Bát Tràng, Đặng Đình Hải, chia sẻ một câu chuyện có thật để minh chứng cho nhận xét trên: "Tôi đi Thái Lan, vào khu du lịch Noo Núc mà choáng ngợp. Một khu sản xuất gốm, so với Bát Tràng còn quá non trẻ, nhưng được đầu tư, quy hoạch tốt tới mức trở thành điểm du lịch không thể bỏ qua ở đất nước này. Du khách đổ xô tới vui chơi, tiêu tiền, khi về đều hài lòng. Bản thân tôi, tới đây, đi một vòng cũng tiêu cả chục triệu đồng rồi… thấy tiếc, không phải tiếc tiền mà tiếc quê mình không làm được như thế".

Vài năm trở lại đây, tour du lịch làng nghề đã giảm nhiệt do nhu cầu tìm hiểu du lịch ở làng nghề chưa được đáp ứng.

Đánh thức tiềm năng

Câu hỏi "vì sao không làm được như thế" không phải là sự tự vấn của riêng người làng nghề trong thời điểm này. Chủ trương "Đầu tư bảo tồn, phát triển làng nghề truyền thống kết hợp du lịch tại hai điểm làng nghề gốm sứ Bát Tràng và làng dệt lụa Vạn Phúc" của TP Hà Nội được kỳ vọng sẽ mở ra cánh cửa cho du lịch làng nghề phát triển dài hơi, bài bản. 

Ngay lúc này, các ban, ngành được giao nhiệm vụ thực hiện dự án đang tập trung khảo sát đồng bộ tại hai điểm làng nghề, nhằm đưa ra "đề bài" chính xác nhất cho các đơn vị tư vấn tham gia nghiên cứu,… hướng tới mục tiêu xây dựng điểm đến du lịch đạt tiêu chuẩn quốc tế trên cơ sở phù hợp với quy hoạch bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa, kiến trúc, nghề truyền thống bảo đảm thân thiện với môi trường và hài hòa với cảnh quan khu vực. Các đơn vị tư vấn thiết kế trong và ngoài nước cũng rất hào hứng, quan tâm tới dự án mang nhiều ý nghĩa văn hóa - xã hội này. 

Tại các làng nghề, chính quyền địa phương cũng đã và đang rốt ráo thực hiện các kế hoạch đón đầu dự án. Nhiều gợi ý đáng kể như: Xây dựng lộ trình tham quan chuẩn với các điểm nối được thiết kế xuyên suốt quá trình lịch sử hình thành, gìn giữ, phát triển nghề thông qua hình thức kể chuyện bằng âm thanh, hình ảnh, hiện vật cổ…; tổ chức tuyên truyền vận động người dân hiểu giá trị nghề truyền thống cũng như có ý thức bảo vệ thương hiệu bằng việc lưu dấu thương hiệu trên sản phẩm, kiên quyết đưa hàng ngoại lai ra khỏi không gian làng nghề; tìm nguyên liệu phù hợp hỗ trợ sản xuất trong khi tiến hành đầu tư sớm vùng nguyên liệu… đang từng bước được thực hiện. Đâu đó những điểm nhấn đắt giá như không gian trưng bày sản phẩm thuần Việt với sân gạch, nhà gỗ, lối đi quanh co ngát hương cau, hương bưởi; những xưởng gốm để khách một lần làm thợ… đã được quan tâm, chăm chút hơn...

Trong chiến lược phát triển du lịch Việt Nam, du lịch làng nghề luôn được nhắc đến như một lĩnh vực ưu tiên hàng đầu. Ngành du lịch Thủ đô cũng rất quan tâm đến giá trị, tiềm năng của làng nghề trong phát triển du lịch. Vấn đề là, du lịch làng nghề cần dựa vào chính con người làng nghề; người làng nghề cần hiểu sâu sắc rằng nghề truyền thống không phải là mạch nguồn vô tận nếu không biết cách giữ gìn và thúc đẩy phát triển phù hợp. Nói cách khác, khi những thế mạnh ấy vẫn chưa được chính người làng nghề đánh thức, khơi dậy, cộng với sự đầu tư về nhân lực, định hướng phát triển, những hoạt động xúc tiến du lịch thì sự kết nối giữa du lịch với làng nghề sẽ tiếp tục hời hợt, lỏng lẻo và tiềm năng cũng sẽ mãi chỉ là tiềm năng.

Thanh Thủy

hanoimoi.com.vn

Gắn kết làng nghề truyền thống với du lịch sẽ góp phần bảo tồn và phát triển làng nghề một cách bền vững, mở rộng thị trường. Từ đó phát huy và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống trong mỗi làng nghề một cách tích cực.

Có nhiều tiềm năng

Cho đến nay, TPHCM vẫn còn giữ được nhiều làng nghề truyền thống nổi tiếng. Huyện Củ Chi có làng rế Phước Vĩnh An, làng rổ rá Mũi Lớn, làng bánh tráng Phú Hòa Đông, làng mành trúc Tân Thông Hội, làng đan bồ An Nhơn Tây. Huyện Bình Chánh có làng nghề xe nhang Lê Minh Xuân, làng đan đệm Tân Túc, làng dệt chiếu Nam Đa Phước, làng rượu An Phú Tây. Quận Tân Bình làng nghề lồng đèn Phú Bình, làng nghề thủy tinh Phú Thọ. Quận Gò Vấp có làng đúc lư đồng An Hội, làng dệt chiếu Bến Hải. Quận 4 có làng giày Khánh Hội. Quận 6 có làng chổi bông cỏ, xóm chổi lông gà. Quận 8 có làng dệt chiếu Bình An, làng bao giấy Bình Đông, làng đóng sửa ghe Cầu Rạch Ông. Quận Thủ Đức nổi tiếng với làng nem Thủ Đức. Quận 12 có làng chạm khắc gỗ Trung Mỹ Tây. Và còn nhiều những làng nghề, xóm nghề khác nữa đang tồn tại ở TPHCM…

Lồng đèn Trung thu sản xuất ở làng nghề lồng đèn Phú Bình (quận Tân Bình, TPHCM) có những sáng tạo mới, gần gũi cuộc sống. Ảnh: THANH HẢI

Mỗi làng nghề đều có giá trị văn hóa và sức hấp dẫn riêng. Chị Thu Nga, hướng dẫn viên du lịch, kể: “Có lần đưa đoàn khách Hà Lan đến Củ Chi tham quan địa đạo, sau đó tôi đưa khách vào thăm một lò bánh tráng, họ vô cùng thích thú, nhiều người nhờ chủ nhà cho học nghề tại chỗ tráng thử bánh. Họ còn ghi lại địa chỉ để liên lạc và tặng tiền cho chủ nhà nữa. Qua đó cho thấy những làng nghề có sức hấp dẫn du khách ở sự lạ lẫm trong cách làm sản phẩm thủ công dân dã”. Thật vậy, nhiều du khách nước ngoài đã tỏ ra rất thích thú khi đến tham quan làng nghề xe nhang ở xã Lê Minh Xuân, do được tận mắt quan sát biết được từng công đoạn làm thành những cây nhang. Nhiều du khách cũng cảm thấy thú vị khi đến thăm làng nghề sơn mài Thủ Đức, ngoài việc chứng kiến những nghệ nhân đục, chạm, mài..., họ còn được xem nhiều tác phẩm nghệ thuật sơn mài đặc sắc. Thế nên, phát triển du lịch làng nghề cũng là một thế mạnh của ngành du lịch TPHCM.

Để sự gắn kết trở nên hiệu quả

Văn hóa và cơ cấu làng nghề ở TPHCM đã bị biến đổi mạnh bởi quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa. Nhiều bất cập làm hạn chế sự phát triển du lịch làng nghề, như hạ tầng giao thông đến điểm làng nghề còn thiếu, trong khi đó chất lượng phục vụ du khách còn yếu. Đời sống của nghệ nhân còn nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến khả năng sáng tạo và ít đầu tư nên sản phẩm du lịch còn sơ sài, thậm chí nhiều người không giữ được nghề. Mặt khác, về quản lý, các ban, ngành tại địa phương thiếu sự phối hợp trong xây dựng, quy hoạch phát triển du lịch làng nghề. Vì vậy để các làng nghề thực sự là điểm đến hấp dẫn, cần phải xây dựng thương hiệu và nâng cao chất lượng sản phẩm làng nghề; đồng thời đầu tư xây dựng, hoàn thiện cơ sở hạ tầng và các dịch vụ phục vụ du khách, đào tạo kỹ năng làm du lịch cho người dân làng nghề. Cần chú trọng gắn kết giữa làng nghề và các công ty du lịch, quảng bá du lịch phải được quan tâm và đầu tư nhiều hơn nữa. Đặc biệt, để phát triển du lịch làng nghề bền vững, cần quan tâm đến vấn đề môi trường, giảm thiểu ô nhiễm môi trường trong quá trình sản xuất.

Để làng nghề ngày càng thu hút du khách, cần chú trọng bảo tồn các giá trị đặc sắc và có chính sách để phát triển hoạt động tại các làng nghề. Cụ thể, cần phân loại những ngành nghề truyền thống có khả năng tồn tại, phát triển và những ngành nghề có nguy cơ mai một, để có chính sách phù hợp; lựa chọn sản phẩm đặc trưng để đầu tư phát triển các làng nghề truyền thống có sản phẩm xuất khẩu thu ngoại tệ cao. Song song đó, Nhà nước cần có chính sách ổn định lâu dài đối với các vùng nguyên liệu có sẵn và tiếp tục quy hoạch các vùng nguyên liệu mới tại địa phương để đáp ứng nhu cầu của các làng nghề; đầu tư cho việc đào tạo nguồn nhân lực cho các làng nghề, trong đó vai trò của nghệ nhân cũng như cộng đồng cần được phát huy trong việc dạy nghề, truyền nghề tại các làng nghề. Nếu làm tốt công tác gắn kết du lịch với làng nghề truyền thống, thì du lịch làng nghề không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà còn có những giá trị nhân văn tốt đẹp.

Nếu muốn làng nghề hưng thịnh, phải có hợp tác xã để chăm lo việc hướng dẫn truyền nghề và phương thức kinh doanh, tổ chức xúc tiến thương mại, triển khai các chính sách tư vấn đến các hộ sản xuất. Ngay tại làng nghề, cần có cơ sở kinh doanh tại chỗ bán giá rẻ. Sản phẩm của làng nghề cần giữ gìn được các giá trị bản sắc dân tộc, đồng thời hợp thị hiếu của người tiêu dùng. Do vậy rất cần có nhà thiết kế để có những sáng tạo mới, gần gũi cuộc sống.

Thạc sĩ TRỊNH THỊ HIỀN 

(Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM)

http://www.sggp.org.vn/nhipcaubandoc/2016/3/415614/

Đến làng nghề ở An Giang, ai nấy đều trầm trồ khi chạm tay vào những dải thổ cẩm đa dạng, nhiều màu sắc, được dệt nên từ đôi bàn tay khéo léo của các nghệ nhân.

Nằm dọc hai bên bờ kênh Vĩnh An, đối diện thị xã Châu Đốc là làng Chăm Châu Phong, thuộc thị xã Tân Châu. Đây là ngôi làng cổ, còn mang đậm nét đặc trưng văn hóa Chăm ở vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Thời gian dệt được một tấm thổ cẩm kéo dài khoảng 9 ngày hoặc cả tháng. Ảnh: Lâm Chiêu.

Người Chăm xưa có tục “cấm cung” con gái ở tuổi 10 – 12 và bắt ở nhà học cách thêu dệt. Chính vì thế, họ có đôi bàn tay rất khéo léo. Ngày nay, tập tục này không còn nhưng phụ nữ Chăm vẫn luôn giữ gìn nghề truyền thống.

Nguyên liệu chính để dệt thổ cẩm là sợi bông nhuộm chàm và tơ tằm đã nhuộm màu. Phần màu lấy từ nguyên liệu thiên nhiên như mủ cây (klek), vỏ cây (pahud) và trái cây (mặc nưa). Dù màu chủ yếu chỉ gồm xanh, trắng, vàng, đen nhưng luôn tươi sáng và ấn tượng.

Trước đây, một số công đoạn được làm thủ công như nhuộm màu chỉ, dệt vải... Ngày nay, để tiết kiệm thời gian, tơ công nghiệp được sử dụng nhiều hơn. Để khắc phục yếu tố không bền màu và mỏng của chỉ công nghiệp, người Chăm sáng tạo ra nhiều cách thêu, bố trí hoa văn để mỗi sản phẩm làm ra luôn đẹp nhất.

Các họa tiết được thêu chủ yếu là biểu tượng tâm linh, hiện tượng và vật thể tự nhiên, những hình ảnh gần gũi với cuộc sống như các loài động thực vật…. Ảnh: Nguyễn Nhân.

Tấm vải sau dệt được may thành khăn choàng tắm, khúc vải óng ánh sắc màu, xà rông hoa, tơ - áo thổ cẩm, bóp, khăn thêu, hộp đựng nữ trang, túi đeo và đặc biệt là những chiếc khăn buộc tóc rất đẹp, lạ mắt. Ngoài ra, các cô gái Chăm còn dệt icat (một loại khăn làm của hồi môn khi về nhà chồng).

Với vẻ đẹp mộc mạc nhưng không kém phần tinh tế, sang trọng, thổ cẩm Châu Phong ngày càng được nhiều người ưa chuộng.

Lan Thoa

vnexpress.net

Xây dựng nông thôn mới đang đặt ra nhiều thách thức. Tạo sinh kế bền vững cho người dân găn bó với hoạt động sản xuất nông nghiệp, gắn kết nông thôn – thành thị qua hoạt động du lịch là một hướng đi hiệu quả và bền vững, nhiều nước đã thực hiện thành công. Ở Việt Nam, một số mô hình gắn kết du lịch với các làng nghề, với các hoạt động sản xuất nông nghiệp, gắn kết giữa các hãng lữ hành và các địa phương để phát triển du lịch đã có những kinh nghiệm quý. Đó là những tour du lịch đồng bằng sông Cửu Long giới thiệu cuộc sống sông nước miền Tây (Cần Thơ, Bến Tre, Long An…). Đó là phát triển du lịch biển có sự tham gia của cộng đồng bảo vệ sinh vật biển ở Rạn Trào (Khánh Hoà), là những tour du lịch nông nghiệp gắn với làng nghề Ba Vì (Hà Nội)…

Hương ước của làng từ xưa quy định: Chỉ truyền nghề cho người trong làng; không được đem bí quyết nghề truyền dạy cho nơi khác, cho người làng khác. Ảnh: Vũ Sinh/TTXVN.

Du lịch nông nghiệp trên thế giới rất được coi trọng vì đã chứng minh được sự đóng góp to lớn không những về mặt kinh tế mà còn về các mặt xã hội, bảo vệ môi trường gốc rễ về tự nhiên, văn hóa và lịch sử. Trong tiến trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa các nước đều dùng giải pháp này để giảm thiểu khoảng cách bất công giàu nghèo về khoảng cách thu nhập giữa thành thị và nông thôn khi chỉ chú trọng thái quá đến sự phát triển bất động sản đô thị và xây dựng các khu công nghiệp .Thực chất đây là một hình thức phát triển mối giao hòa về mặt tự nhiên, văn hóa và con người giữa các đô thị và nông thôn thông qua việc đến ở (homestay) hoặc tham quan có mục đích nhằm hưởng thụ các sản vật địa phương tại từng nông hộ gia đình hoặc trang trại. Bên cạnh đó còn được thưởng ngoạn các danh lam thắng cảnh và tham gia văn hóa đồng quê nên du lịch nông nghiệp đã được khẳng định là một hình thức du lịch mang tính cộng đồng bình đẳng và bền vững.Do tầm quan trọng về mặt xã hội và kinh tế nên họat động du lịch nông nghiệp bắt đầu từ Châu Âu đã được mở rộng khắp trên toàn thế giới với sự hỗ trợ tích cực từ chính phủ về chính sách vĩ mô như Quy hoạch, tài chính, luật pháp, thương mại và quảng cáo. Các chính phủ của các nước đã hướng sự quan tâm của cộng đồng toàn xã hội vào phát triển du lịch nông nghiệp – Agritourism. Danh từ này có thể dùng khác nhau .Ở Ý là “Agri-tourismo (du lịch nông nghiệp ),ở Mỹ là “Homestead”(du lịch trang trại), ở Nhật là “Green-tourism”(du lịch xanh) “vì các sản phẩm (sản vật) dùng cho du khách bắt buộc phải được sản xuất bằng phương pháp hữu cơ mang tính bản địa.

Yếu tố hàng đầu của một sản phẩm du lịch là sức hấp dẫn khách du lịch .Đối với du lịch nông nghiệp, lịch sử và văn hóa hình thành sản vật giữ một vai trò chính yếu. Đế tạo ra các sản vật mang tính hàng hóa nên mỗi sản vật đều có lịch sữ về nguồn gốc và lịch sử văn hóa canh tác, nuôi trồng , sơ chế , chế biến và quá trình thương mại hóa sản phẩm. Nói cách khác các sản vật mang tính văn hóa địa phương đã được các cộng đồng dân cư nông nghiệp của các làng quê sản sinh ra theo dòng lịch sử tồn tại của mình và rất gắn kết sâu sắc với thiên nhiên bản địa . Đó chính là nguồn tài nguyên vô tận để tạo ra các sản phẩm rất hấp dẫn cho du khách nếu biết tổ chức và khai thác vì ngòai yếu tố thiên nhiên còn là sản phẩm của trí tuệ và kinh nghiệm của cả một cộng đồng nông nghiệp làng xóm đã tạo ra các làng nông nghiệp truyền thống với các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của mình .Với cách hiểu như trên thì  làng nghề nông nghiệp truyền thống không chỉ bao gồm các sản phẩm từ các nghề thủ công mỹ nghệ mà còn từ các nghề  trồng trọt chăn nuôi đánh bắt trong nông lâm ngư nghiệp .Làm thế nào để phát triển du lịch nông nghiệp gắn kết được với các làng nghề sản xuất nông lâm ngư nghiệp truyển thống mang tính đặc thù của địa phưong và vùng miền ở nước ta là cả một vấn đề mang tính lý luận cũng như thực tiễn cần nghiên cứu rất kỹ lưỡng .Tuy du lịch nông nghiệp là một sự nghiệp mói mẻ còn sẽ gặp rất nhiều khó khăn nhưng có thể tin tưởng vào sự phát triển lâu dài vì có một số tiền đề triển vọng sau :

1.Việt nam là một quốc gia có bề dày lịch sử  phát triển nền sinh thái nông nghiệp dựa trên nền sinh thái thiên nhiên có tài nguyên đa dạng sinh học thuộc 16 nước cao nhất thế giới. Đa dạng sinh học là chiếc nôi sống, nơi sản sinh ra các thảm phủ sinh thái tự nhiên cho việc phát triển và tồn tại bền vững một nền sinh thái nông nghiệp với các sản vật thiên nhiên độc đáo. Đó cũng là cái lõi chính để đặt nền móng cho việc phát triển các sản phẩm du lịch nông nghiệp bền vững đủ sức cạnh tranh trên thi trường quốc tế ở một nước nông nghiệp như Việt nam.

2. Sự nghiệp nông nghiệp ,nông thôn và nông dân đang tiển hành sâu rộng theo chủ trương đổi mới nông thôn về các mặt của Đảng và Chính phủ hiện nay sẽ tạo một môi trường thuận lợi cho việc phát triển du lịch nông nghiệp tại các làng nghề nông lâm ngư nghiệp truyền thống ở nước ta và ngược trở lại du lịch nông nghiệp sẽ là động lực thúc đẩy cho việc thực hiện phong trào nông thôn mới với tốc độ vừa nhanh vừa bền vững do không những tham gia tích cực vào việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế ,mở rộng đầu ra của sản phẩm mà còn bảo tồn được các giá trị văn hóa gốc của nông thôn hoặc giá trị về thương hiệu hàng hóa đặc thù .

3. Tỉnh hoặc thành phố nào ở nước ta nào cũng có các làng nông nghiệp truyền thống với không gian làng xã sinh động và các cảnh quan đồng quê đẹp trữ tình có tiềm năng trở thành điểm du lịch nông nghiệp hấp dẫn du khách trong và ngoài nước .

4.Chúng ta có thể học hỏi rất nhiều kinh nghiệm từ các nước đã trải qua 30 ,40 năm và đã thành công trong việc đặt nền móng và phát triển du lịch nông nghiệp với điểm xuất phát ban đầu như Việt nam hiện nay vd như Hàn quốc và một số nước Châu Âu .

5.Tài liệu và thông tin du lịch nông nghiệp đã có sẵn rất nhiều trên thế giới .Có cả trang Web liên kết các quốc gia trên thế giới về Tuor du lịch nông nghiệp.

6.Lượng khách quan tâm tới du lịch nông nghiệp ngày càng lớn vì đa số rất quan tâm tới thực phẩm ngon sạch và không gian sinh hoạt của các nông hộ ,các gia trại ,các cộng đồng nông nghiệp làng xã tối lửa tắt đèn ấm cúng có nhau . Một không gian sống rất thực và thoáng đạt mang tính đồng quê luôn có sức lôi cuốn đặc biệt với du khách trong và ngoài nước với mọi lứa tuổi khác nhau .

7. Nội dung của sản phẩm du lịch nông nghiệp rất phong phú làm gốc để phát triển ra các sản phẩm khác như du lịch ẩm thực đồng quê ,du lịch nâng cao sức khỏe giải tỏa stress khôngchỉ cho người lớn mà còn cho trẻ em như bệnh tăng động hay trầm cảm ,du lịch học đường ( studing-tour ),du lịch chuyên đề ,du lịch về cội v..v .Du lịch nông nghiệp luôn hỗ trợ du khách trở thành du khách tích cực trong tất cả các hoạt động không bao giờ nhàm chán .

Bên cạnh các thuận lợi tiềm năng quá trình phát triển mô hình du lịch nông nghiệp tại Việt nam sẽ đối mặt vói các việc cần thực hiện cũng như khó khăn bất cập sau :

1.Cần có chủ trương nghiên cứu một cách thấu đáo việc xây dựng nền tảng lý luận mang tính thực tiễn và hết sức đặc thù cho việc phát triển nền du lịch nông nghiệp truyền thống Việt nam vì đây là vấn đề mang tính hệ thống phức tạp để đưa ra được chính sách phát triển .

2.Quá trình quy hoạch ,bảo tồn các làng nghề truyền thống nông nghiệp gắn với du lịch nông nghiệp là một việc khó khăn đòi hỏi tầm nhìn lâu dài và nếu thực hiện sẽ cần một quyết sách rất mạnh mẽ từ các cấp lãnh đạo vì liên quan trực tiếp tới chiến lược phát triển kinh tế hàng hóa và cộng đồng cư dân nông nghiệp ( nông hộ ,trang trại ,các trung tâm khuyến nông lâm ngư nghiệp ,các hợp tác xã )  .

3. Cần có thời gian để tiến hành xây dựng bộ tiêu chuẩn hóa về sản phẩm du lịch nông nghiệp bắt đầu từ tên gọi và nội dung hoạt động chuẩn xác là du lich  nông nghiệp để từ đó không lúng túng trong quản lý  và quảng bá sản phẩm .

4. Cần cung cấp kinh phí đào tạo kỹ năng tiếp đón du khách và tiếp thị các sản vật cho các nông hộ vì hàng ngày họ vẫn phải trực tiếp sản xuất nên sẽ gặp rất nhiều trục trặc nếu không có sự giúp đỡ trên .

5. Thời tiết  ngày càng cực đoan và  tác động xấu từ khủng hoảng kinh tế nên số lượng du khách sẽ ít và không ổn định nếu tiếp thị và quảng cáo không tốt nên rất cần sự hỗ trợ tích cực  từ các cơ quan truyền thông nhà nước .

Trang trại đồng quê Ba vì đã được xây dựng đầu tư để thực  hiện ý tưởng xây dựng một mô hình du lịch nông nghiệp mang tính thí điểm tại vùng phụ cận xung quanh chân núi Ba Vì.Đó là một vùng  thiên nhiên rất tươi đẹp với các làng xóm thôn quê có diện tích rộng rãi rất thuận tiện cho việc tổ chức các hình thức du lịch nông nghiệp với nhiều loại sản vật khác nhau và tổ chức mô hình nói trên. Nơi đây đã hình thành các làng nông nghiệp truyền thống rất lâu đời như làng chè Ba Trại, làng Việt cổ Đá ong Đường Lâm, làng thảo dược người Dao Ba Vì, các trang trại nông hộ nuôi bò sữa, trồng rau lấy giống từ rau rừng, trồng hoa quả, nuôi ong mật, gà đồi, dê, thỏ, lợn, đà điểu, đàn trâu bò vàng nổi tiếng Ba vì  ..v.v. Hơn nữa do ảnh hưởng sâu rộng của núi Ba vì (kho gen nguyên thủy về các thảm động thực vật ,côn trùng ,vi sinh vật và các vi lượng khoáng, nguồn nước sạch ) và hơn 100 km các dòng sông lớn (sông Đà , sông Hồng) bao quanh đã tạo thành các địa hình cảnh quan, đất đai nông nghiệp rất đa dạng như rừng, vườn rừng, các thềm sông cổ, các dạng ruộng bậc thang thấp, các sông suối, các cánh đồng bằng phẳng màu mỡ do bồi tụ phù sa v v .Không phải  rất có lý khi được biết Vùng phụ cận nông nghiệp rộng lớn xung quanh chân núi Ba vì từ hàng nghìn năm trước cho tới nay là nơi luôn đựơc chọn là vùng bảo tồn, thuần hóa và phát triển đa dạng các giống gốc về một số sản phẩm chăn nuôi và trồng trọt bản địa và nhập lai cho toàn quốc (người Mường – Việt cổ, Pháp,Cu Ba) và hiện nay vẫn tồn tại và phát triển các cơ sở nghiên cứu phát triển  của Bộ nông nghiệp như trung tâm nghiên cứu bò và đồng cỏ Ba Vì, trung tâm nghiên cứu dê cừu thỏ, các trung tâm nghiên cứu măng, dứa suối Hai, gà lơ go, đà điểu, các loài cây lâm nghiệp v..mà hàng vài chục năm là ít mới có thể thuần hóa, nuôi tạo ra sản phẩm hàng hóa, bảo tồn phát triển giống cho toàn quốc .Hoặc thị xã Sơn tây bao gồm làng Việt cổ đá ong Đường lâm là một trung tâm giao lưu thương mại về sản vật nông sản và trung tâm chế biến thực phẩm từ những thế kỷ xa xưa cho tới nay với trình dộ dân trí khá cao ,có khả năng và trình độ tổ chức sản xuất hàng hóa không nhũng từ trồng trọt mà còn từ chăn nuôi ( vd Hợp tác xã chăn nuôi Cổ đông tập trung 300 trang trại chăn nuôi ).

Trang trại hoạt động trên sự liên kết rất chặt chẽ với các nông hộ ,các trang trại tại các làng nông nghiệp truyền thống xung quanh , hỗ trợ về cách thức hoạt động du lịch nông nghiệp cho các nông hộ trang trại để cùng đón tiếp du khách chu đáo và đã có một số kết quả tương đối khả quan ban đầu sau hơn ba năm hoạt động .Nhưng chưa thể khắng định sự thành công một cách bền vững , lý do chính là nguồn kinh phí hạn hẹp  cũng như chưa đi vào được chủ trương chính sách phát triển về thể loại hoạt động này nên đã và sẽ gặp nhiều khó khăn bất cập trong hoạt động bài bản lâu dài .Do vậy mô hình thử nghiệm cũng chỉ ở trong tình trạng thực hiện rất ban đầu về ý tưởng phát triển các sản phẩm du lịch nông nghiệp gắn với làng nghề truyền thống . Trang trại đồng quê Ba vì rất hy vọng sau Hội thảo quan trọng này sẽ nhận được sự giúp đỡ hỗ trợ từ các cơ quan quản lý nhà nước về các vấn đề đã nêu trên để trở thành một trong những mô hình điểm về phát triển du lịch nông nghiệp gắn với làng nghề với mong muốn được đóng góp thành công trong sự nghiệp mới mẻ khó khăn nhưng đầy triển vọng này ./.

Tiến sĩ Ngô kiều Oanh –Trang trại đồng quê Ba Vì

Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn

Tiếng dập lác cọc cạch liên hồi và 2 bên đường dẫn vào xã Định Yên (Lấp Vò) tươi rói những sắc màu của chiếu đã thôi thúc chúng tôi dừng chân lại đây để trải nghiệm với nghề dệt chiếu truyền thống được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Nghề dệt chiếu tại Định Yên

Hiện chưa có một tài liệu nào xác định được cụ thể thời điểm xuất hiện nghề dệt chiếu ở Định Yên, nhưng theo các cụ cao niên trong xã thì nghề dệt chiếu đã có từ hơn 100 năm. Trước đây, làng chiếu Định Yên được biết đến nhiều nhất là chợ chiếu đêm, còn được gọi là “chợ ma” do chợ chỉ nhóm họp vào ban đêm, thường kéo dài khoảng 2 tiếng đồng hồ. Chợ chiếu đêm nhóm khoảng từ 3 giờ đêm cho đến hơn 4 giờ sáng là tan chợ. Nguyên nhân chợ chiếu chỉ bán vào ban đêm được bà con giải thích do ban ngày người sản xuất bận dệt chiếu và thương lái cũng bận đi bán nên việc họp chợ để mua bán chỉ diễn ra vào ban đêm. Giờ “chợ ma” không còn, nhưng cả 4/4 ấp thuộc xã Định Yên gồm An Lợi A, An Lợi B, An Khương và An Bình vẫn còn rất đông hộ gia đình theo nghề dệt chiếu.

Chiếu sau khi dệt được bác Năm Mum mang phơi ngoài sân

Nghề dệt chiếu Định Yên đã trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm nhưng vẫn được các thế hệ giữ gìn. Một chiều cuối tháng 5, chúng tôi dừng chân tại ấp An Bình, dù thời điểm này không vào mùa lễ hội để chiếu “hút hàng” nhưng tiếng máy dệt chiếu vẫn “dập” không ngừng tại nhiều nhà dân trong ấp. Để có 1 chiếc chiếu thành phẩm, đẹp, người làm ra chiếu phải qua nhiều công đoạn. Trước tiên, tuyển lựa các sợi lác cho đều nhau, không to quá cũng không được nhuyễn quá, sau đó mang đi phơi nắng độ 30 phút đến 1 giờ, khi nước nhuộm được đun sôi, mang lác vào nhuộm. Sau đó, lác được tiếp tục mang phơi nắng độ 1 buổi rồi mới mang vào dệt. Khi dệt xong, chiếu lại được mang đi cắt bìa, buộc chỉ bìa và phơi nắng.

Ông Mai Thành Lập - Chủ tịch UBND xã Định Yên cho biết, từ khi nghề dệt chiếu Định Yên được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đã có nhiều đoàn khách trong và ngoài nước tìm đến làng nghề tham quan.

Tỉnh có quy hoạch dự án Khu du lịch sinh thái Làng nghề chiếu Định Yên tại cồn Quạ, ấp An Bình với diện tích trên 32ha. Dự án đang được kêu gọi đầu tư. Nếu dự án được sớm thực hiện, địa phương sẽ có dịp quảng bá hình ảnh làng nghề, từ đó thu hút đông đảo khách du lịch đến tham quan nghề dệt chiếu, đồng thời các dịch vụ trên địa bàn sẽ có cơ hội phát triển và những sản phẩm chiếu của trên 3.700 hộ sinh sống bằng nghề dệt chiếu sẽ được bán “chạy” hơn.

Chúng tôi đến nhà bác Năm Mum (ấp An Bình), không khí dệt chiếu tại đây khá náo nhiệt, mọi người vừa làm vừa cười nói vui vẻ. Ngoài sân và lối ra vào nhà bác Năm Mum phơi đầy chiếu với nhiều màu sắc như tô đậm thêm nét đẹp dân dã của một làng nghề truyền thống. Những chiếc máy dệt thủ công đã được bác treo cất cạnh mái hiên nhà và thay vào đó là 5 máy dệt chiếu bằng điện hiện đại. Ở tuổi 69, bác Năm vẫn cùng các con cháu ngồi dệt chiếu, thực hiện các công đoạn để làm ra những chiếc chiếu ưng ý khách hàng. Nói về nghề làm chiếu mà gần cả cuộc đời mình đã theo, bác Năm Mum cho biết, từ lúc lên 10 tuổi, bác đã theo nghề dệt chiếu do ba mẹ truyền lại, khi bán ra những chiếc chiếu, có lúc lợi nhuận rất ít, có ngày thu về chỉ được 1 ngàn đồng/chiếc chiếu, nhưng gia đình bác không ai muốn từ bỏ. Điều bác và đông bảo bà con làm nghề dệt chiếu nơi đây cảm thấy phấn khởi là vào dịp lễ, Tết, chiếu bán được giá cao. Ngoài ra, bác Năm Mum cũng như những người thợ dệt chiếu hiếu khách khác mà chúng tôi có dịp tìm đến đều rất đỗi vui mừng mỗi khi có đoàn khách du lịch tìm đến tham quan nơi dệt chiếu và động viên những người dệt chiếu vượt qua khó khăn để giữ gìn nghề dệt chiếu truyền thống.

Theo Hữu Nghĩa 

(baodongthap.com.vn)

(TTMT) - An Giang có nhiều làng nghề truyền thống, các cơ sở thủ công mỹ nghệ, đặc sản, như: Dệt thổ cẩm, tranh thêu tay, đường thốt nốt và các loại khô, mắm... khá nổi tiếng. Đây là tiềm năng, lợi thế của tỉnh trong việc gắn kết làng nghề với phát triển du lịch, tạo sự hấp dẫn du khách, nhất là du khách nước ngoài, bởi những giá trị văn hóa lâu đời và cách sáng tạo sản phẩm thủ công đặc trưng của địa phương.

Làng nghề làm lưỡi câu Mỹ Hòa

Có dịp đến An Giang, dừng chân ở TP. Long Xuyên, du khách sẽ được đưa đi tham quan làng nghề se nhang ở Bình Đức (lưu truyền trên 60 năm), làm bánh tráng Mỹ Khánh (đã có 55 năm) và làng nghề làm lưỡi câu Mỹ Hòa (hơn 65 năm). Bên cạnh đó, du khách có thể đến tham quan tại Di tích cấp quốc gia đặc biệt Khu lưu niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng, vườn sinh thái cù lao Mỹ Hòa Hưng.

Rời Long Xuyên, du khách đến huyện Chợ Mới tham quan làng nghề chằm nón Hòa Bình, Hội An, đan đát Long Giang, mộc Mỹ Luông, đặc biệt là làng nghề mộc chợ Thủ đã có từ giữa thế kỷ XVIII. Các sản phẩm làng nghề làm ra rất đa dạng, như: Tủ, bàn, ghế, khánh thờ... được chạm trổ rất tinh vi. Ngoài ra, du khách có thể du lịch sinh thái ở 3 xã cù lao Tấn Mỹ, Bình Phước Xuân và Mỹ Hiệp gắn với tham quan nhà thờ cù lao Giêng, chùa chiền.

Nếu có thời gian thì ngược lên vùng Thất Sơn, du khách không chỉ viếng miếu Bà Chúa Xứ núi Sam, tham quan làng bè (TP. Châu Đốc) mà còn có dịp thăm làng dệt thổ cẩm Chăm Châu Phong, tơ lụa Tân Châu nằm bên bờ sông Hậu. An Giang có trên 10 làng Chăm trải dài từ biên giới Khánh Bình, Khánh An (An Phú), TX. Tân Châu, xuống tận huyện Châu Phú, Châu Thành.

Bước vào làng Chăm, du khách thỏa thích ngắm những ngôi nhà có kiểu kiến trúc, hoa văn trang trí mang nét đặc trưng của dân tộc thiểu số này. Mỗi làng Chăm luôn có một thánh đường Hồi giáo bề thế, uy nghi. Thấp thoáng bên song cửa sổ, những cô gái Chăm ngồi quay tơ hay dệt thổ cẩm. Phụ nữ Chăm luôn mặc trang phục truyền thống, vẫn choàng trên đầu chiếc khăn sặc sỡ nên càng làm tôn thêm nét duyên dáng, huyền bí.

Làng nghề se nhang Bình Đức

Tuyến du lịch tiếp theo cũng khá hấp dẫn là thăm làng nghề dệt thổ cẩm Khmer Văn Giáo, đường thốt nốt Tịnh Biên và Tri Tôn gắn với Khu kinh tế cửa khẩu Tịnh Biên, lâm viên núi Cấm, đồi Tức Dụp và thăm làng nghề tranh lá thốt nốt gắn với khu du lịch Thoại Sơn. Vài năm gần đây, An Giang xuất hiện nhiều làng nghề thủ công mỹ nghệ đặc trưng, được khách du lịch ưa chuộng và xuất khẩu mạnh.

Các sản phẩm được làm từ nguyên liệu sẵn có tại địa phương như mỹ nghệ tre bông, gỗ ghép, tranh lá thốt nốt, chạm khắc gỗ... Trong đó, làng nghề dệt thổ cẩm Khmer xã Văn Giáo (Tịnh Biên) mang đậm nét độc đáo văn hóa đặc thù của đồng bào dân tộc được du khách trong và ngoài nước rất ưa chuộng...

Bên cạnh những lợi ích về kinh tế- xã hội, hình thức du lịch gắn với làng nghề truyền thống đã góp phần bảo tồn và phát huy những bản sắc văn hóa độc đáo của địa phương, ngày càng hấp dẫn du khách trong và ngoài nước.

An Giang không chỉ hấp dẫn du khách bởi lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, mà còn có nhiều di tích lịch sử và các lễ hội văn hóa dân tộc đặc sắc, như: Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam, Hội đua bò, Tết Ramadan của người Chăm… Đến với An Giang, du khách sẽ được trải nghiệm tour du lịch cộng đồng tham quan các làng nghề truyền thống thủ công mỹ nghệ và cơ sở sản xuất hàng đặc sản. An Giang hiện có 35 làng nghề tiểu thủ công nghiệp ở 49 xã, phường. Trong đó, có 26 làng nghề được UBND tỉnh công nhận, giải quyết việc làm hơn 10.900 lao động. 

Bài, ảnh: THU THẢO

TTMT

Tại Việt Nam, hầu như tỉnh nào cũng có làng nghề và những sản phẩm thủ công độc đáo, nổi tiếng. Khách du có thể lựa chọn tùy thích những mặt hàng thủ công cho tiêu dùng, trang trí, làm quà tặng bằng các chất liệu địa phương khác nhau. Vẻ đẹp phản ánh trong hàng thủ công được kết hợp với thiên nhiên, hệ thực vật, động vật, các truyền thuyết, điển tích… là tuyệt vời. Tuy nhiên, muốn phát triển, sự vận hành của các làng nghề phải cùng nhịp độ với sự vận hành của thời đại, phải thích ứng với các thay đổi.

NGUYỄN LỰC